Yüzde 14'lere çıkan işsizlige, başta iktidar olmak üzere toplumun tüm kesimleri çare arıyor. Hükümet, iş dünyası ve sendika temsilcilerinin yanı sıra akademisyenlerin görüşlerine başvuran Zaman, çıkış yollarını araştırdı. Çalışma Bakanlıgı çözümü yatırım teşvikleri ve meslek edindirme kurslarında görüyor. İş dünyası ise sigorta primleri ve Gelir Vergisi gibi istihdam üzerindeki yüklerin azaltılmasını istiyor. Karamsar tabloya ragmen, iş arayanlar için umut ışıkları da yok degil. Büyük şirketler peş peşe istihdam edecekleri işçi sayısını açıklıyor. Yerli ve yabancı yatırımlar aralıksız devam ediyor.
Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÃœİK) her ay açıkladıgı istihdam verileri basit bir istatistikten ibaret gibi görünse de aslında her rakamın ardında bir insan hikâyesi yatıyor. Kimi yıllardır işsiz, kimi evlilik planlarını ertelemiş, kimi de kirasını bile ödeyemedigi için ana-babasının evine dönmüş. Hemen herkesin ailesi ya da çevresinde buna benzer bir öykü bulmak mümkün. Ekonomik kriz sebebiyle işinden olan ziraat mühendisi Ufuk Ç., geçimini şimdi annesinin emekli maaşıyla temin ediyor. İşten çıkarılan halkla ilişkiler uzmanı Hakan T., nişanlısından ayrılmak zorunda kalmış. Duvar ustası Mahmut A., iş çıkmadıgı için 7 aydır ev kirasını ödeyemiyor. Fizik mezunu Resul A. ise 600 TL maaşla özel güvenlikçilik yapıyor. Bu işi de güçlükle bulabilmiş. Yürek yakan örnekler saymakla bitmiyor.
Ãœlkenin en büyük problemi işsizlik, küresel krizle birlikte iyice agırlaştı. 3,5 milyonu aşan işsizler ordusuna her gün yenileri ekleniyor. İşgücü piyasasına yeni giren yüz binlerce gence yüksek büyüme dönemlerinde bile istihdam saglanamıyor. Krizde orta yaş grubundaki yüz binlerce kişi de işini kaybetti. İşsizler, evine ekmek götürebilme hayaliyle şirketler, insan kaynakları firmaları ve İşkur'un kapısında kuyruga giriyor. TÃœİK'in verileri, bu hayalin pek de kolay gerçekleşemeyecegini gösteriyor. 2009'da işsizlerin sayısı 860 bin kişi arttı. İşsizlik oranı yıllık yüzde 14 oldu. 2008 yılına kıyasla işsizligin 3 puan birden artması, sıkıntının katlanarak büyüdügünü ortaya koyuyor. Zaman, hükümet, iş dünyası, sendikalar ve akademisyenlerle birlikte, sosyal kangrene dönüşen işsizligi masaya yatırdı. Konunun en büyük muhatabı Çalışma Bakanı ömer Dinçer, işsizligi rakamlardan ibaret görmediklerini, sosyal bir problem olarak degerlendirdiklerini söylerken, hükümet, yatırım teşvikleri ve meslek edindirme kurslarıyla istihdamı artırmayı hedefliyor. TOBB Başkanı Rifat Hisarcıklıoglu, problemin en büyük sebeplerinden birinin de mesleksizlik oldugunu belirtirken, TUSKON Başkanı Rızanur Meral, tarım ve sanayide işsiz kalanların hizmetler sektöründe istihdamına agırlık verilmesini öneriyor. İş dünyası, sigorta primleri ve gelir vergisi gibi istihdam üzerindeki yüklerin azaltılması konusunda da hemfikir.
Ortaya çıkan tablo karamsar, ancak iş arayanlar için bazı küçük umut ışıkları da söz konusu. Krize ragmen alışveriş merkezleri, süpermarket zincirleri ve teknoloji marketleri yatırımlara aralıksız devam ediyor. Büyük şirketlerin bu yıl alacagını açıkladıgı yeni personelin büyük bölümü perakende için satış görevlilerinden oluşacak. öte yandan özel güvenlik görevlileri de iş bulmada diger mesleklere göre daha şanslı. Hızla gelişen çagrı servisleri, posta ve kurye şirketleri ile bankalar da eleman alımını kesmiyor. Krize ragmen dinamik bir piyasaya sahip olan Türkiye'de 2009'da 760 bin kişi işe yerleştirildi. Ancak işten çıkarmaların daha fazla olması, işsizligi artırdı. öte yandan tarımdan kopan büyük kitleler, şehirlere göçüp işgücüne katılıyor. Diplomasını alan yüz binlerce genç de iş arayanlar kervanına ekleniyor.
TÃœİK'in yanı sıra SGK'nın verileri de krizin istihdam üzerindeki tahribatını ortaya koyuyor. 2008 Nisan'da 10 milyon 97 bin olan SSK'lı çalışan sayısı, Aralık 2009 itibarıyla 8 milyon 975 bine geriledi. Toplam sigortalı sayısı ise 3 yıldır yerinde sayıyor. 2007 yılında 15 milyon 19 bin olan sigortalı işçi, memur ve esnaf toplamı 2008'de 15 milyon 299 bine çıktı. 2009'da ise toplam sigortalı sayısı 15 milyon 101 bine geriledi. Türkiye, 2002 yılından itibaren hızlı büyüme trendine girmesine karşın işsizlik 6 yıl boyunca yerinde saydı. 2008'in son çeyreginde patlak veren küresel krizle birlikte ekonomide yaşanan daralma, yaraya tuz biber ekti. 2009 Şubat döneminde işsizlik yüzde 16,1 ile tarihindeki en yüksek seviyeye çıktı. Ardından hükümetin dogrudan istihdam ve mesleki egitim projeleri, kısa çalışma ödenegi uygulaması ve istihdam teşvikleri ile işsizlikte kısmen iyileşme sagladı. Teşvikler sayesinde yaklaşık 200 bin kişi iş sahibi oldu. Kısa çalışma ödenegi uygulaması ile de 190 bin kişinin işini kaybetmesi önlendi.
'İş görüşmesine gitmek için yol parası bile bulamıyorum'
Halkla ilişkiler mezunu Hakan T., 1,5 yıl önce işten çıkarıldı. Bu sebeple nişanlısının ailesi yüzük attı. İş görüşmeleri için yol parası bile bulamadıgını belirten Hakan T., Ankara'da bir arkadaşının yanında kalıyor. Bir kamu kurumunun açtıgı sözleşmeli personel alımına başvuran genç işsiz, şimdi merakla sonucu bekliyor. Ziraat mühendisi Ufuk Ç. ise krizin patlak verdigi Kasım 2008'den beri işsiz. Çaldıgı bütün kapılardan eli boş dönen Ufuk Ç., ilkokula giden çocugunun karnını annesinin emekli maaşından yaptıgı para yardımı ile doyurabiliyor. Çaresiz baba, 'daha iş bulamadın mı?' sorularına muhatap olmamak için arkadaşlarıyla bile görüşmedigini söylüyor.
Duvar ustası Mahmut A., inşaat sektöründeki küçülmeden nasibini almış. İş bulamayan A., 220 TL'lik ev kirasını bile ödeyemeyecek duruma düşmüş. "7 aylık kira birikti, ev sahibimin yüzüne bakacak halim kalmadı." diyen, A., kışı da sogukta kömürsüz geçirmiş. A.'nın tek umudu krizin bitip inşaatların tekrar başlaması. Türkiye'nin kanayan yarası işsizligin çözümünde egitim de yeterli olmuyor. Fen edebiyat fakültesi fizik bölümü mezunu Resul A., alanıyla ilgili bir iş bulamamış. 2004'ten beri iş arayan Resul A., son altı aydır 600 TL maaşla bir güvenlik şirketinde çalışıyor. 30 yaşını geçmesine ragmen evlenemedigini dile getiren Resul A., egitimini aldıgı alanda iş bulma umudunu yitirmiş, "Bari biraz daha yüksek maaşlı bir iş bulabilsem." diyor.
İşsizlik, rakamlardan ibaret degil bir sosyal problemle karşı karşıyayız
-İşsizligin yalnızca rakamlardan ibaret görülemeyecegini dile getiren Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı ömer Dinçer, sosyal boyuta dikkat çekiyor. Zaman'a degerlendirmelerde bulunan Bakan Dinçer, sorunun çözümü için hükümetin tedbir almasının yeterli olmadıgını, işveren ve sendikaların da fedakârlık yapması gerektigini vurguluyor. Dinçer, "Yüzde 14,8 olarak öngörülen işsizlik yüzde 14 ile tahminlerin altında kaldı. Bu problemi çözecek tedbirler almak zorundayız." diyor. İşsizligin yapısal boyutuna da deginen ömer Dinçer, "Modern tarımla birlikte işsizlik arttı. öte yandan teknoloji, otomasyon hızla ilerliyor. Bu sebeple 'üretim artarsa istihdam da artar' tezi geçerliligini yitirdi." açıklamasını yapıyor. Dinçer, Avrupa ülkelerinde oldugu gibi ailelere gelir destegi verilmesi önerisine ise karşı çıkıyor. Geliri olmayan ailelere ayda 200 lira ödeme yapıldıgı, yeşil kart uygulamasıyla da saglık hizmetinin karşılandıgı bilgisini veren Çalışma Bakanı, bu kapsamda yaklaşık 7 milyon insanın yardım aldıgını kaydediyor.
İş dünyası ne düşünüyor?
Meslekî egitime agırlık verilmeli
TOBB Başkanı Rifat Hisarcıklı-oglu'na göre ülkedeki işsizligin en önemli sebebi mesleksizlik. Hisarcıklıoglu, meslek liselerini daha cazip hale getirmeden bu sorunun çözülmeyecegini ifade ediyor. Daha fazla istihdamın ancak daha güçlü bir canlanma ile mümkün olabilecegini dile getirirken, "İşgücüne yeni katılan herkese istihdam saglayabilmek için her yıl en az yüzde 7 büyümemiz gerekiyor. 2003–2008 yılları arasında istihdam 3,2 milyon kişi arttı. Demek ki ülkemizin istikrarını koruyup, yapısal reformlara odaklandıgımızda istihdamı artıran ekonomik büyümeyi de saglayabiliyoruz." diyor. Türkiye İhracatçılar Meclisi Başkanı (TİM) Mehmet Büyükekşi de artan işsizligi kalifiye eleman eksikligine baglıyor. Pek çok sektörde patronların istenilen vasıfta işçi bulamadıgını dile getiren Büyükekşi, bu sıkıntının çözülmesi halinde işsizligin azalacagını vurguluyor.
Bu 'iş kanunu'yla istihdam artmaz
İTO Başkanı Murat Yalçıntaş, yürürlükteki iş kanunlarının işçi almayı teşvik etmedigini öne sürüyor. Bu sebeple yasaların yeniden ele alınmasını isteyen Yalçıntaş, "İşsizlige en çok çare üreten küçük ve orta ölçekli işletmeler desteklenmeli." degerlendirmesinde bulunuyor. Ankara Sanayi Odası (ASO) Başkanı Nurettin özdebir de öncelikle istihdam üzerindeki yüklerin düşürülmesi gerektigine işaret ediyor. özdebir, "Kıdem kazanmak için gerekli sürenin uzatılmasını, kazanılan kıdemin düşürülmesini ve bir Kıdem Tazminatı Fonu kurulması önerimizi bir kez daha tekrarlıyoruz." çagrısında bulunuyor. İHKİB Başkanı Hikmet Tanrıverdi ise hazır giyim ve tekstil sektörlerinde SSK ve gelir vergisi oranlarının yüzde 50 düşürülmesini talep ediyor. Türkiye Giyim Sanayicileri Dernegi Başkanı Cem Negrin, işe giriş ve çıkışlar ile çalışma saatlerinin esnetilmesini öneriyor.
Hizmetler sektörüne teşvik şart
TUSKON Başkanı Rızanur Meral'e göre Türkiye'de hızla büyüyen işsizligin çaresi hizmetler sektöründe. Meral, "Eger yeni istihdam alanları oluşturmak istiyorsak turizm ve saglık sektörüne teşvikleri artırmalıyız. Saglık firmalarının yurtdışından hasta getirebilmeleri için devlet teşvikleri dahi verilebilir." diye konuşuyor. Meral, Danıştay'ın meslek liselerine yönelik katsayı kararıyla hem istihdama, hem de iş dünyasına büyük engel çıkarıldıgını aktarıyor. MÃœSİAD Başkanı ömer Cihad Vardan ise işsizlik sorununun çözümü için atılacak adımların başında millî istihdam stratejisinin geldigini anlatıyor. Vardan'ın işsizligin azaltılması için önerilerinden bazıları şöyle sıralanıyor: "Mesleki egitim politikası yeniden ele alınmalı. Hassas sektörler için kısa çalışma ödenekleri devreye alınmalı. İş tecrübesi oluşturmaya yönelik kısa dönemli işe yerleştirme programları uygulanmalı."
Teknolojiye yatırım, istihdamı düşürdü
Türkiye Mobilya Sanayicileri Dernegi (MOSDER) Başkanı Nazif Türkoglu, firmaların maliyet giderlerini azaltmak için teknoloji yatırımlarına hız verdigini, bunun da işsizlige yansıdıgını ifade ediyor. İstihdamın artırılması için bölgesel teşviklerin önemli oldugunu kaydediyor. Orta Anadolu İhracatçı Birlikleri Başkanı Adnan Dalgakıran ise ekonomi yönetimine bir an önce sanayi politikası belirleme çagrısında bulunuyor. Diger sektörlerin sanayiye baglı oldugunu ifade eden Dalgakıran, "Sanayi gelişmezse hiçbir alan gelişemez." ifadelerini kullanıyor. "İşsizlikle mücadelede hükümetin attıgı adımları iyi buluyoruz ancak yeterli degil." diyen Kayseri Sanayi Odası Başkanı Mustafa Boydak da asgari ücret üzerindeki vergi diliminin 5 puan daha aşagıya çekilmesini öneriyor. Boydak, yogun istihdam saglayan sektörlere daha fazla destek gerektigine dikkat çekiyor.
Yurtdışına daha çok işçi götürebiliriz
Türkiye Müteahhitler Birligi Başkanı Erdal Eren, 2008'de 23,6 milyar dolarlık iş üstlenen yurtdışı müteahhitlik sektörünün 2009'da 18,1 milyar dolarda kaldıgını dile getirirken, "Sektöründe hareketlilik görünmüyor. Ancak hükümetin kamu altyapı yatırımlarını destekleyecegini hissediyoruz. Yurtdışına daha çok işçi götürmek için ise hükümetin destek vermesi gerekiyor." diye konuşuyor. OSTİM Yönetim Kurulu Başkanı Orhan Aydın da işsizlik sorununu çözmek için üretimin önünü açmak gerektigini belirtiyor. Bankaların rekor kârlarına da deginen Aydın, "Bankaların 20 milyar TL kâr etmesi demek üreticinin giderinin artırılması anlamına geliyor." degerlendirmesinde bulunuyor. Organize Sanayi Bölgeleri Ãœst Kuruluşu Başkanı Mahmut Yılmaz ise emek yogun sektörlerde devlet teşviki isterken, "Teknik elemanda ise herhangi bir sıkıntı yok, organizasyonda sıkıntı var." diyor.
