Bu bölümde zamanla madde arasýndaki iliþkiyi quantum fiziði müvacehesinde inceleyeceðim. Madde ýþýk hýzýný saptýrýyorsa ve ýþýk hýzý hýzý zamaný yaratýyorsa, "madde, ýþýk hýzý ve zaman" arasýnda bir iliþki olmalýdýr. Bu iliþkinin doðasý nedir?
Konuyu, okumasý kolay olsun diye, birbiri ile ilgili dört ileti þeklinde yayýnlamak istiyorum önce zamandan, sonra quantum mekaniðine göre zamandan, daha sonra da maddeden bahsedeceðim. Dördüncü iletimde ise bunlarla ilgili geliþtirdiðim felsefi bir kuramý formüle etmeye çalýþacam..
ZAMAN NEDiR?
Geçen, kullanýlan, harcanan bir deðerdir...sayýdýr... Kendi dýþýndaki objelere ve olgulara anlam veren bir kavramdýr.... Tek baþýna mevcut deðildir... Bir referansa gereksinim gösterir. Bir baþlangýcý vardýr... Bu referans bir hareket de olabilir, bölünme, parçalanma, büyüme, geniþleme, ortaya çýkma, yaratýlma gibi fiziksel bir olgu da... Zaman, çeþitli süreçleri anlamamýza yardým eden, onlarla ilgili niteliklerden bazýlarýnýn ölçülmesinde kullanýlan bir deðerdir....
Tek baþýna zamandan bahsedilemez. Çünkü zaman tek baþýna bir deðer deðildir. Tek baþýna bir anlam taþýmaz. Tek baþýna ölçülemez. Maddenin yaratýldýðý an, zamanýn baþladýgý andýr. Zaman ve madde birlikte, ayný anda, yaratýlmýþtýr. Maddenin yaratýldýðý mekan da dikkate alýnýnca, “uzay, madde ve zamanýn” neden birbirleri ile ilgili olmasý gerektiði anlaþýlýr.
Enerjinin maddeye dönüþtügü Big Bang, zamanýn baþladýgý aný simgeler. Zaman Big Bang’le birlikte baþlamýstýr. Madde de ayný anda yaratýlmýþtýr. Big Bang zamanýn doðduðu sýfýr noktadýr. O andaki uzay yöresi sýfýr geniþliktedir ve maddenin varlýgý sýfýrdýr. Zaman, uzay ve madde sýfýrdýr. Hiçbirþeyliðin hüküm sürdüðü bir dönemdir, zamandan önceki dönem... Zaman ve madde öncesi dönem... Hatta uzay öncesi dönem...
Einstein’a göre zaman rölatiftir. Büyük cisimlerin yakýnýnda zaman yavaþlar, hatta kara deliklerde durur. Einstein kara delikleri bilmiyordu, dolayýsýyla, zamanýn durabileceðini düþünemezdi ama, onun rölatif olduðunu ileri suren ilk bilim adamýydý. Iþýk hýzýnýn sýnýrý vardýr. Iþýk saniyede 300 bin km’den daha hýzlý hareket edemez. Zaman iki referans noktasý arasýndaki hareketi gösterdiðinden, ýþýk hýzýndan hýzlý olamaz. Yani zamanýn maksimum hýzý ýþýgýn hýzýna eþittir. Zaman ýþýk hýzýndan daha hýzlý geçemez ama, daha az geçebilir.
Peki, ayný þeyleri ýþýk hýzý için de söyleyebilir miyiz? Evet, söyleyebiliriz... Iþýgýn en fazla gidebileceði hýz saniyede 300 bin km’dir. Ama daha da az hareket edebilir!
Iþýk hýzý geçilemez.... Ama neden? Çünkü ýþýðýn fiziksel nitelikleri ile ilgili bir durum bu sýnýrdan sorumludur. Iþýk fotonlarýnýn hýz sýnýrý budur. En uygun koþullarda, ýsýk saniyede 300 bin km’yi geçemez.
Iþýk hýzýna bu sýnýrý koyan, daha doðrusu, bu sýnýr üzerinde etkili olan diðer etkenler var mýdýr? Saniyede 300 bin km’den daha hýzlý gidemeyecek ýþýgý yavaþlatan nedenler var mýdýr? Bunlar ayný zamanda zamaný yavaþlatan etkenler olabilir mi? Zamaný yavaþlatan etkenler var mýdýr?
Vardýr! Büyük kütlelerin yakýnýnda zaman daha yavaþ geçmektedir. Bir cisim büyük bir kütlenin ne kadar yakýnýnda ise, o kadar uzun zamana tabi olmaktadýr. O cisim için zaman o kadar yavaþ olarak geçmektedir. Kütleçekim zamaný uzatmaktadýr. Bu durum deneysel olarak kanýtlanmýstýr. Atomik saat kullanarak, yeryüzündeki zamanýn, 20 km yukardakinden daha yavaþ geçtiði saptanmýþtýr... Einstein’in rölativite kuramý, bir kere daha kanýtlanmýþtýr...
Zamanýn Big Bang’le baþladýðýndan bahsetmiþtik. Big bang sýrasýnda, bir nesnenin patladýðýna, zamanýn, maddenin ve uzayýn yaratýldýgýna deðinmiþtik. Daha da ilginç olarak, Big Bang’in ilk saniyesinde, içinde yaþadýðýmiz evrenin yüzde 70’inin yaratýldýgýný belirtmiþtik. Öyle muhteþem bir geniþleme idi ki bu, ýþýk hýzý milyonlarca kere aþýlmýþtý. Bu nasýl olabilirdi? Iþýk hýzý nasýl ve neden geçilmiþti?
Big Bang öncesinde evrenin bilinmediðinden bahsetmiþtim. O dönemdeki fizik kanunlarýnýn hiç bilinmediðine deðinmiþtim. O dönemde zamanýn olmadýðýný
vurgulamýþtým. Zamanýn olmamasý, onun hýzla geçmesi ile eþdeðerdir. O kadar hýzla geçmektedir ki, zaman, o yoktur. Baþlangýcý yoktur, sonu yoktur. Anlamý
yoktur. Tanýmý yoktur. Referans noktalarý yoktur. Bu koþullarda, bir þey patlamýstýr. Uyacaðý fiziksel bir kanun yoktur. Varsa bile o çok deðiþik bir kanundur. Bu
patlamada açýða çýkanlar o kadar çabuk hareket etmiþlerdir ki, zaman saptanana kadar, aradan zaman geçmemiþtir!
Nedir bütün bunlarýn anlamý?
Big Bang’den önce madde yoktur! Madde, Big Bang sýrasýnda yaratýlmýþýtýr...... Bu durumun daha baþka bir yorumu olabilir mi? Olabilir. Bu durum, Einstein'in rölativite kuramýný desteklemektedir. Iþýk hýzýna sýnýr getiren nesne, maddedir, kütledir.Kütle nasýl uzay dokusunun kendi üzerinde katlanmasýna neden oluyorsa, zamaný da yavaþlatmaktadýr. Maddenin yakýnlarýnda zaman katýlýðýný kaybetmekte ve daha plastik bir nitelik (rölativite) kazanmaktadýr. Kütle yoksa, zaman sonsuzdur. Kütle bu sonsuz hýzý yavaþlatmaktadýr. Iþýk hýzýný, zamaný, mevcut kütle saptamaktadýr.
Big Bang öncesinde madde yoktur, zaman yoktur, uzay yoktur.... Bu nedenlerden dolayý, Big Bang’ýn ilk saniyesi içinde evren bugünkünün yüzde 70’i
kadar geniþleyebilmiþtir. Big Bang zamanýn ve maddenin olmadýðý bir anda patlamýþtýr. Iþýk, zaman, madde ve uzayýn olmadýðý bir zaman ve mekanda patlamýþ ve geniþlemiþtir.
Görülüyor ki, zamanla kütle ve enerji arasýnda bir iliþki vardýr. O da Einstein'a göre þu dur; E=MC^2...
Peki zamanla madde arasýndaki ters iliþkinin nedeni ne olabilir? Büyük kütlelerin yakýnlarýnda zaman neden yavaþlamaktadýr? Bu durum quantum mekanigi ile açýklanabilir mi?
Bu soruyu yanýtlamadan önce kýsaca zamanýn ve maddenin quantum mekanik tanýmýna deðinelim. Önce zamanýn quantum mekanik tanýmýný inceleyelim....
